Czy moje dziecko może mieć celiakię?

Czy moje dziecko może mieć celiakię?

Celiakia (choroba trzewna) to choroba immunologiczna o podłożu genetycznym, na którą można zachorować w każdym wieku. Zdiagnozowanie tej choroby zmusza chorego do restrykcyjnej diety eliminującej wszelkie produkty zawierające gluten, przede wszystkim zboża: pszenicę, żyto, jęczmień oraz zwykły owies.
Jeszcze do niedawna uważano, że jest to choroba wieku dziecięcego, z której się wyrasta po kilkuletnim stosowaniu diety bezglutenowej. Najnowsza wiedza medyczna wskazuje jednoznacznie, że raz zdiagnozowana choroba trzewna nie cofa się, a dietę bezglutenową należy stosować u chorego przez całe życie.

Mechanizm choroby

Celiakia to przede wszystkim choroba układu pokarmowego. Z nieznanych jeszcze przyczyn organizm chorego po spożyciu glutenu produkuje swoiste przeciwciała, które niszczą kosmki jelitowe, co uniemożliwia prawidłowe wchłanianie substancji odżywczych z pożywienia. W efekcie choroba powoduje biegunki lub zaparcia, hamuje wzrost i przybieranie na wadze a nawet jej spadek.

Objawy celiakii u małych dzieci:

  • kilkutygodniowe biegunki (wodniste i tłuszczowe) lub zaparcia, których przyczyna nie leży w infekcjach,
  • zahamowanie wzrostu,
  • zahamowanie w przybieraniu masy ciała lub spadek wagi,
  • niedorozwój szkliwa nazębnego (ząbki dziecka są żółte, nierówne, pomimo prawidłowej higieny jamy ustnej) oraz afty w jamie ustnej,
  • ciągłe zmęczenie, bóle głowy i stawów,
  • niedobory, szczególnie anemia z niedoboru żelaza.

Diagnoza celiakii u małych dzieci

Szacuje się, że objawy choroby u małych dzieci mogą wystąpić już po kilku tygodniach od wprowadzenia do ich diety zbóż zawierających gluten. Jednak u większości dzieci pojawiają się znacznie później, co wynika – jak podejrzewają lekarze – z niedojrzałości układu immunologicznego.

W przypadku podejrzenia celiakii u dziecka należy skonsultować się z pediatrą, który powinien pokierować dziecko do gastrologa/ gastroenterologa dziecięcego. Diagnozowanie choroby polega na sprawdzeniu, czy organizm wytwarza specyficzne przeciwciała w reakcji na gluten. Bardzo ważne: nie można wprowadzać samodzielnie diety bezglutenowej, kiedy podejrzewamy u dziecka celiakię! Jeżeli wykluczymy produkty bezglutenowe z diety, badania będą niemiarodajne. Aby potwierdzić chorobę wykonuje się badania z krwi, które sprawdzają czy organizm produkuje przeciwciała specyficzne dla celiakii tj.:

  • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA)
  • przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG)
  • przeciwko deamidowanej gliadynie ( DGP lub GAF)
    Dodatkowo należy oznaczyć ogólny poziom IgA.

Jeżeli okaże się, że u dziecka występuje wysoki poziom przeciwciał, to lekarz kieruje pacjenta na gastroskopię, w trakcie której ocenia się stan jelita oraz pobiera wycinki do badania histopatologicznego. Badanie to u dzieci wykonuje zawsze w znieczuleniu ogólnym. Ostatecznie chorobę stwierdza się, kiedy mały pacjent ma jednocześnie przeciwciała oraz zniszczone kosmki jelitowe.

Dodatkowo można wykonać badania genetyczne. W wyjątkowych przypadkach, kiedy stwierdzono jednocześnie bardzo wysoki poziom przeciwciał oraz aberrację genetyczną charakterystyczną dla celiakii, u dzieci można odstąpić od wykonania gastroskopii.

Występowanie wspomnianych przeciwciał prawie zawsze oznacza celiakię, natomiast ich brak nie oznacza całkowitego wykluczenia choroby. Jak wspomniano wcześniej zdarza się, że u małych dzieci te przeciwciała nie zdążyły się jeszcze wytworzyć. Dlatego badania przeciwciał należy powtórzyć, jeżeli dziecko ma mutację genetyczną charakterystyczną dla celiakii i objawy choroby.

Leczenie dietą

Współczesna medycyna nie zna leku na celiakię. Na tą chorobę nie ma tabletki. Jedynym sposobem na poradzenie sobie z uciążliwymi objawami jest przestrzeganie rygorystycznej diety bezglutenowej, a po diagnozie przez kilka miesięcy również bezmlecznej (laktoza zawarta w mleku opóźnia odrastanie kosmków jelitowych). U większości chorych pozytywne skutki eliminacji glutenu są widoczne już po kilku tygodniach/ miesiącach. Dolegliwości ze strony układu pokarmowego mijają, poprawia się samopoczucie, dzieci zaczynają rosnąć i przybierać na wadze.

Życie bez glutenu

Na początku eliminacja glutenu wydaje się wielkim wyzwaniem, bo jego śladowe ilości mogą znajdować się w słodyczach, lodach, wędlinach, przyprawach, jogurtach, mrożonkach czy daniach gotowych. Dodatkowo produkty naturalnie bezglutenowe takie jak kasze czy ryż mogą zostać zanieczyszczone glutenem podczas paczkowania. Zakupy spożywcze mogą być na początku trudne, ale tylko do momentu znalezienia bezglutenowego regału w najbliższym większym sklepie. Obecnie szeroki wybór bezglutenowych produktów oferują zarówno sklepy wielkich sieci handlowych, dyskonty, a podstawowe zakupy (chleb, makaron) zrobimy w osiedlowych sklepikach ze zwierzakiem czy kwiatkiem w logo. Niestety koszt tych produktów jest kilka razy większy niż ich glutenowych odpowiedników, a chorzy w Polsce – w odróżnieniu od innych krajów europejskich, takich jak Włochy, Czechy, Francja czy Wielka Brytania – nie otrzymują żadnego dofinansowania.
Diagnoza celiakii wymaga przeorganizowania domowej kuchni. Produkty bezglutenowe należy przechowywać osobno, aby nie doszło do zanieczyszczenia śladowymi ilościami glutenu. Przygotowując posiłki dla dziecka chorego na celiakię, trzeba korzystać z osobnej deski, sitka. Planowanie wyjazdów wakacyjnych, szczególnie tych z wyżywieniem też okazuje się wyzwaniem.

Gdzie szukać wsparcia?

Od wielu lat działa w naszym kraju Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej, które przyznaje certyfikowany znak przekreślonego kłosa przebadanym produktom bezglutenowym. Stowarzyszenie prowadzi stronę celiakia.pl, na której można znaleźć poradniki i wiele przydatnych informacji. W sieci jest także wiele blogów z przepisami na smaczne produkty bez glutenu. Najpopularniejsze z nich to: bezglutenowamama.pl i natchniona.pl